Yayın Türü: Akademik Süreli Yayın Yayımcı: Kamu Yönetimi Derneği Publicus - Kamu Yönetimi Araştırmaları Dergisi, bir kamu yönetimi dergisidir. Publicus, Kamu Yönetimi Derneği’nin resmi yayın organıdır. Her yıl Haziran ve Aralık aylarında olmak üzere yılda iki defa çevrimiçi ve ücretsiz yayımlanan açık erişimli ulusal bilimsel hakemli bir dergidir. Türkçe ve İngilizce dillerinde yayın yapar. Publicus her yıl son teslim tarihleri 15 Nisan ve 15 Ekim olmak üzere yeni sayısı için makale çağrısına çıkar. Dergide yayımlanan yazılardan ve aktarılan görüşlerden yazarlar sorumludur. İletişim: publicus@kamuyonetimi.org.tr Sosyal Medya Hesaplarımız: X/Twitter: @Publicus_2024 LinkedIn: Publicus Journal
Dergide yayımlanan yazılara telif ücreti ödenmez. Yayımlanan yazıların telif hakları yazara/yazarlara aittir. Bununla birlikte, dergi, bilimsel içeriğe evrensel açık erişimin desteklenmesini ve geliştirilmesini gözetir. Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) Lisansına uygun olarak, bilimsel kaynak gösterme ve atıf yapma kurallarına uygun olmak şartıyla, dergide yayımlanan yazıların, ticari amaç haricinde kopyalanmasına, düzenlenmesine, dağıtılmasına ve yeniden kullanılmasına izin verir.
Telif Hakkı (c) 2025 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Emekli Sayıştay Uzman Denetçisi Levent Karabeyli ile Sayıştay Denetimi Üzerine Söyleşi
Koruyucu Devlet: Halk Egemenliği ile Anayasal Sadakat Arasında Liberal Demokrasinin Korunması
II. Uluslararası Kamu Yönetimi Kongresi: “Kamu Hizmetleri ve Kamusal Haklara Erişim” (30-31 Ekim 2025, Ankara)
Kamu Politikası Analizi Kamusal Sorunların Teşhisi ve Çözümü
Kitap Künyesi: Yıldız, M. (2025). Kamu Politikası Analizi: Kamusal Sorunların Teşhisi ve Çözümü (2.Baskı). Gazi Kitabevi: Ankara. 196 sayfa.
Yörüngenin Politikası: Türkiye’nin Uzay Alanındaki Varlığının Anatomisi
Devlet faaliyetlerinin bir uzantısı olarak karşılık bulan uzay, çok boyutlu yapısıyla sorunsallaşmış bir alandır. Bu makale Türkiye’nin uzay politikasını temel politika metinlerinden yola çıkarak incelemeye tabii tutarak Türkiye bağlamında uzay alanının nasıl kavrandığını sorgulama amacındadır. Bu amaç doğrultusunda çerçeveleme yaklaşımı odağında kurgulanan bu makale uzay politikası belgelerindeki örüntüleri, anlamsal kümeleri ve kavramlar arasındaki ilişkileri görünür kılmaktadır. Bu görünürlüğe ek olarak bir politikanın çerçevelenmesi, yalnızca sorun tanımı sunmakla kalmamakta aynı zamanda soruna yönelik alternatif düşünüşleri de görünür kılmayı sağlamaktadır. Dolayısıyla Türkiye’nin uzay politikasına çerçeveleme teorisinden bakmak hem Türkiye’nin uzay alanındaki durumunu anlamaya hem de aktörlerin politika öngörüleri yapabilmelerine olanak tanımaktadır. Araştırma kapsamında 2018 yılında kurulan Türkiye Uzay Ajansının politika belgeleri olan strateji belgeleri, faaliyet raporları ve Milli Uzay Programı analiz edilmiştir. 2020 ve 2025 yıllarını kapsayan analizde, R programlama dili aracılığıyla metin ağı analizi (TNA) ve konu modellemesi (LDA) yöntemleri yürütülmüştür. Uzay faaliyetlerinin görünürlüğünün artmasına bağlı olarak Türkiye ölçeğindeki uzay politikası literatüründe artış eğilimi olsa da uzay politikalarının nasıl kurgulandığının sistematik analizi henüz araştırılmamıştır. Bu çalışma çerçeveleme teorisi ışığında Türkiye’nin uzay politikasının nasıl inşa edildiğine dair teorik bir açıklama getirmesi ve bu açıklamayı metin ağı analizi ve konu modellemesi yöntemlerini kullanarak ampirik olarak test etmesi bakımından özgün bir araştırma makalesi niteliği taşımaktadır. Çalışmada yürütülen analiz bulguları, Türkiye’nin uzay alanındaki varlığının en temelde ulusal kimlik etrafında çerçevelendiğini ortaya koymuştur. Bulgularda baskın olan ulusal kimlik çerçevesine ek olarak kurumsal kapasite çerçevesi de tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular, Türkiye’nin uzay alanındaki varlığını iş birliği, rekabet, güvenlik, stratejik, ekonomik, teknolojik veya bilimsel gelişme önceliğinden ziyade ulus kimliği içerisinde konuşlandırdığını göstermektedir.
Kırsalda Yaşayan Kadınların Kamusal Karar Sürecini Değiştirme Potansiyeli: Saha Araştırmasından Notlar
Küresel ölçekte kadınların siyasal karar alma mekanizmalarındaki temsiliyetinde son yıllarda kayda değer ilerlemeler kaydedilmiş olsa da cinsiyete dayalı eşitsizlikler hâlâ büyük oranda varlığını sürdürmektedir. Özellikle ikinci dalga feminizmin etkisiyle kadınların eğitim hayatında ve kamusal alanda daha görünür hâle gelmeleri, başlangıçta cinsiyet eşitsizliğinin azalacağı yönünde bir beklenti doğurmuştur. Ancak bu görünürlüğün, yapısal eşitsizlikleri ortadan kaldırmak yerine zaman zaman daha da derinleştirdiği gözlemlenmiştir. Bu durum feminist kuramcıları, yalnızca eğitim ve kamusal katılımın değil, karar alma mekanizmalarındaki kadın temsiliyetinin de hem nicelik hem de nitelik itibarıyla ele alınması gerektiği sonucuna ulaştırmıştır. Böylece eşit temsil, kadınların kurumsal yapılarda etkin biçimde yer alması ve güç paylaşımı gibi meseleler feminist teorik tartışmaların merkezine yerleşmiştir. Kadınların siyasal yaşamdaki konumları yalnızca temsil oranlarıyla değil, siyaseti nasıl tanımladıkları, siyasete ne ölçüde katıldıkları, hangi engellerle karşılaştıkları ve siyasal süreci nasıl deneyimledikleriyle de ilgilidir. Araştırmanın amacı, feminist kuramların ortaya koyduğu siyasal söylemlerin, kırsal bölgelerde yaşayan kadınların yaşam pratiklerinde ve düşünsel dünyalarında ne derece karşılık bulduğunu analiz etmektir. Araştırma, Samsun'un Alaçam ve Asarcık ilçelerinde gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda her bir ilçede yirmi olmak üzere toplam kırk kadınla yüz yüze görüşme yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu; kadınların öz benlik ve siyaset algısı, siyasal katılım deneyimi, yerel yönetimlerden beklentileri, engeller ve toplumsal cinsiyet rolleri gibi temalara odaklanan açık uçlu sorulardan oluşmaktadır. Kırsalda yaşayan kadınların siyaset algılarını ve katılım düzeylerini anlamak için onların kendi ifadelerine dayalı nitel veriler toplanmış; kadınların siyasal farkındalıklarını, toplumsal cinsiyet rollerinin siyaset üzerindeki etkisini ve siyasete katılım kararlarını etkileyen bireysel veya toplumsal dinamikler derinlemesine incelenmiştir. Alaçam ve Asarcık örneklerinin seçilmesinin nedeni, Samsun il sınırları içerisinde yer alan iki kırsal yerleşimin, demografik olarak benzer ancak toplumsal ve kültürel dinamikler bakımından farklı nitelikler sergilemesidir. Araştırmanın kuramsal temeli, kadın hareketlerinin evrimine dayanmaktadır. Feminizmin liberal, kültürel, sosyalist, radikal, ekolojik ve İslami yorumları, kadınların siyasetteki yerini yalnızca sayısal temsil üzerinden değil, temsilin biçimi, niteliği ve siyasetin yeniden inşası bağlamında tartışır. Araştırma verilerinin analizi, feminist kuramların sunduğu çerçeveyle sahadaki söylemleri buluşturarak, kuramsal olan ile pratikte karşılaşılan arasındaki ilişkiyi görünür kılmaktadır. Seçmen kadınlarla yapılan görüşmelerin analizinden önce feminist kuramların siyasal talepleri ve bu taleplerin siyasal temsile etkileri incelenmiştir. Araştırma, yerel düzeyde kadınların siyasete dair algı ve deneyimlerini görünür kılarak, toplumsal cinsiyet eşitliği temelinde yürütülecek çalışmalara katkı sunacak bir veri sunması açısından önemlidir.
Türkiye’de Çıraklık Eğitimi Üzerine Eleştirel Kamu Politikası Analizi: Almanya ve Norveç Karşılaştırmasıyla Sorunlar ve Çözüm Önerileri
Çıraklık eğitimi, tarihsel olarak birçok ülkede mesleki becerilerin işbaşında, ustanın rehberliğinde edinildiği bir model olarak uygulanmıştır. Türkiye’de bu eğitim türü, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında düzenlenmekte ve Millî Eğitim Bakanlığı’nın gözetiminde yürütülmektedir. Çıraklık eğitimine yönelimi artırmak amacıyla 25.12.2021 tarihinde söz konusu Kanun’da önemli değişikliklere gidilmiş; bu değişikliklerle çıraklara ödenen ücret yükseltilmiş ve işverenlere yüklenen mali sorumluluklar kaldırılmıştır. Bu teşvikler hem ailelerin hem de işverenlerin çıraklık eğitimine yönelik talebinin belirgin biçimde artmasına yol açmıştır. Ne var ki bu düzenlemelerle birlikte çıraklık kurumu, çocuklara meslek öğretme amacından uzaklaşarak giderek piyasaların ihtiyaç duyduğu işgücü arzını karşılamaya yönelik bir mekanizma hâline dönüşmüştür. Piyasa öncelikli bir anlayışla şekillenen siyasi söylem ve politika tercihleri, uygulamalara da yansımış; süreç içinde Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin öngördüğü temel ilkeler, çırak çocuklar söz konusu olduğunda göz ardı edilmiştir. Böyle bir çerçevede çocuklar, “çırak” statüsünden ziyade “işçi” olarak konumlandırılmış; maruz kaldıkları ağır çalışma koşulları pek çok olumsuzluğu, hatta ölümle sonuçlanan vakaları beraberinde getirmiştir. Literatürde de vurgulanan ve çocuklar üzerinde kalıcı etkiler bırakan bu sorunlar, Türkiye’de çıraklık eğitimi sisteminin çocuk hakları bağlamında yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Söz konusu değerlendirme ihtiyacı, sistemin çocukları mağdur eden yönlerinin uluslararası karşılaştırmalar temelinde görünür kılınmasını gerekli hâle getirmektedir. Bu gereklilik doğrultusunda çalışmada, Türkiye’de uygulanan çıraklık eğitimi sistemi, çıraklık sisteminin başarısı ve çocuk hakları endekslerinde ön sıralarda yer almaları nedeni ile Almanya ve Norveç örnekleriyle karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Türkiye’de çıraklık eğitiminin yapısal özelliklerini eleştirel ve karşılaştırmalı bir perspektiften incelemek ve mevcut politika yönelimlerini çocuk hakları bağlamında sorgulamaktır. Araştırmanın yöntemini nitel araştırma deseni içinde yürütülen belge incelemesi oluşturmaktadır. Bu kapsamda ulusal mevzuat (3308 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler), Millî Eğitim Bakanlığı istatistikleri, sendikalar ve sivil toplum kuruluşlarının raporları ile akademik çalışmalar sistematik bir biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen veriler, betimleyici analiz ve içerik analizi teknikleri aracılığıyla kavramsal çerçeveye uygun şekilde yorumlanmıştır.
Türkiye’de Hayvancılık Sektöründeki Yönetsel Sorunların Görünümü
Hayvancılık sektörü, Türkiye’de gıda güvencesi, istihdam ve ekonomik sürdürülebilirlik açısından stratejik bir öneme sahiptir. Fakat sektör, uzun yıllardır yapısal, kurumsal ve yönetsel nitelikte çok boyutlu sorunlarla karşı karşıyadır. Literatürde hayvancılığa ilişkin çalışmalar ağırlıklı olarak teknik verimlilik, maliyet artışları ve destekleme politikaları etrafında şekillenmekte; sektörün kamu yönetimi boyutu, yönetsel yapılanma ve kurumsal kapasite açısından sınırlı ölçüde ele alınmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de hayvancılık sektöründe ortaya çıkan sorunları merkezi idare düzeyinde incelemeyi ve yönetsel zafiyetlerin yapısal kaynaklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; tarım sektörüne ilişkin yasal düzenlemeler, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın kurumsal belgeleri, Sayıştay denetim raporları ile Kalkınma Planları Özel İhtisas Komisyonu raporları doküman analizi tekniğiyle incelenmiştir. Çalışma, hayvancılık sektörünün merkezi idare düzeyindeki yönetsel yapısına odaklanmakta; Tarım ve Orman Bakanlığı’nın merkez teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların görev, yetki ve işleyişleri analiz edilmektedir. İncelenen politika belgeleri ve ikincil kaynaklar, hayvancılık sektöründe gözlenen sorunların yalnızca teknik üretim faktörleriyle açıklanamayacağını; yönetsel yapılanma ve kurumsal eşgüdüm eksikliklerinin belirleyici bir arka plan oluşturduğunu düşündürmektedir. Özellikle 1980 sonrası dönemde benimsenen neoliberal politikalar, devletin hayvancılık sektöründeki üretici ve piyasa düzenleyici rolünü zayıflatmış; destekleme, denetim ve planlama mekanizmalarında parçalı ve istikrarsız bir yapı ortaya çıkarmıştır. Bu süreçte devletin sektöre yönelik müdahale araçlarının daralması, hayvancılık yönetiminde uzun vadeli ve bütüncül politika geliştirme kapasitesini sınırlamıştır. Hayvancılık sektöründe kalıcı iyileşmenin sağlanabilmesi, devletin sektöre ilişkin planlama, düzenleme ve denetim işlevlerini parçalı müdahaleler yerine bütüncül bir politika çerçevesi içinde yürütmesine bağlıdır. Kurumsal yapıdaki dağınıklığın giderilmesi ve kamu müdahalesinin stratejik bir perspektifle yeniden yapılandırılması, sektördeki yönetsel sorunların aşılmasına katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda çalışma, hayvancılık sektöründe yönetsel kapasitenin güçlendirilmesine yönelik değerlendirmelere analitik bir zemin sunmayı amaçlamaktadır.
“Yürütme Üçgeninin Çözümlenmesi Sürecinde Kullanılan Kavramlar ve Yöntemler” Eğitimi Etkinlik Raporu (17-19 Eylül 2025, Fransa)
Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Mezunlarının Sınav Çilesi: Kaymakam Adaylığı Sınavları Örneği
Kamu yönetimi, devletin merkezî ve yerel düzeydeki tüm yönetim faaliyetlerini kapsayan multidisipliner bir alandır. Türkiye'de disiplinin eğitimi, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde kurulan Mülkiye Mektebi'ne kadar uzanan köklü bir geçmişe sahiptir. Günümüzde de bu alanda eğitim veren okulların ve öğrencilerin sayıları artmıştır ve Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümlerinden her yıl binlerce öğrenci mezun olmaktadır. Mezuniyet sonrasında ise kamunun prestijli ve zorlu kurum sınavlarına hazırlanma aşaması başlamaktadır. İlgili sınavlar arasında, bölüm mezunlarının en önemli kariyer hedeflerinden biri olan kaymakam adaylığı sınavları bulunmaktadır. Yazarın da yüksek puanlar alarak tecrübe ettiği bu sınavlar, adaylar için son derece karmaşık ve belirsiz bir maraton niteliğindedir. Zira sınavın sürekli değişen formatı, önceden net olarak açıklanmayan sınav tarihleri ve lisans eğitiminde öğrencilerin karşılaştığı müfredatla tam bir uyum içinde olmayan içeriği, bu süreci adaylar için belirsiz ve stresli bir hale getirmektedir. Bu hal, adayların uzun vadeli ve sistematik bir hazırlık yapmasını güçleştirmekte ve eşitsiz koşullar yaratmaktadır. Bu makale kapsamında, Türkiye’de kamu yönetimi ve eğitimi ile kaymakamlık ve kaymakam adaylığı sınavlarının tarihsel gelişimi, mevcut durumları ve yaşanan temel sorunlar, yazarın kişisel tecrübeleriyle de desteklenerek detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Çalışmada, sınavla ilgili resmî dokümanlar, duyurular ve geçmiş yıllara ait sınav bilgileri incelenerek betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Birincil kaynakların kullanılmaması çalışmanın sınırlılığıdır. Araştırmanın bulguları ışığında, sürecin, adaylar için daha adil, şeffaf ve öngörülebilir bir hale getirilmesi amacıyla bir dizi somut öneri sunulmuştur. Bu önerilerin, adayların zamanlarını ve kaynaklarını çok daha verimli bir şekilde yönetebilmelerine olanak sağlayacağı düşünülmektedir. Sonuç olarak kaymakam adaylığı sınavlarının yeniden düzenlenmesi, yalnızca adayların sınava daha etkin hazırlanmalarını sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda nitelikli yöneticilerin yetişmesine katkı sağlayacaktır. Çalışma, söz konusu sınav sürecine ilişkin akademik ve bürokratik çevrelerde bir tartışma başlatmayı ve nihayetinde karar alıcılar için uygulamayı iyileştirici öneriler sunmayı hedeflemektedir.
MIT Media Lab araştırmacılarından oluşan bir ekip 10 Haziran 2025 tarihinde “Your Brain on ChatGPT: Accumulation of Cognitive Debt when Using an AI Assistant for Essay Writing Task” başlıklı 206 sayfalık bir araştırma raporu yayımladı (Kosmyna, vd., 2025).[1] Ön baskı aşamasında olan makalenin hakem değerlendirme süreci henüz tamamlanmış değil. Ancak araştırma şimdiden The New York Times, Time, The New Yorker ve CNN gibi basın organlarında geniş yer bulmuş durumda. [1] Proje web sayfası için (bkz. https://www.brainonllm.com).
OECD Finansal Piyasalar Müdürü Fatoş Koç ile Kamu Borç Yönetimi Üzerine Söyleşi
II. Göbeklitepe’den Bugüne Türkiye’nin Tarihi ve Kültürel Mirası Sempozyumu: Kültürel Miras Yönetimi (12-13 Nisan 2025, Ankara)
Akademik Düşünce Enstitüsü tarafından “Kültürel Miras Yönetimi” temasıyla düzenlenen “II. Göbeklitepe’den Bugüne Türkiye’nin Tarihi ve Kültürel Mirası Sempozyumu”, 12-13 Nisan 2025 tarihlerinde Ankara’da Cem Eren Kültür Merkezi’nde gerçekleştirildi. İki gün süren sempozyumda, ikisi özel oturum olmak üzere, iki farklı salonda (Salon 1-2) toplam on altı oturum düzenlendi.
Çalışma, Foucault’un “Yönetimsellik” makalesinde belirttiği, 16. ve 18. Yüzyıllar arasında İstatistiğin modern Aklın merkezine yerleşmesi tartışması ile başlamaktadır. “Nüfusun yönetimi” olarak görülen bu yeni yönetsel Akıl normal dağılım karinesi etrafında norm ve normalliği hayatın merkezine yerleştirmektedir. İzleyen bölümde ise “beyaz yakalılar” Marks’ın nispi artı değer kavramı çerçevesinde makine benzeri işlev gören ve verimlilik artışı sağlayan işgücü unsuru olarak tanımlanmaktadır. 19. Yüzyılın başında makineli üretim ve fabrika olgusu mavi yakalı işgücünün daha verimli çalışmasını ve vasıfsızlaşmasını sağlarken aynı şeyi bugün yapay zekâ, beyaz yakalı emek üzerinde gerçekleştirmektedir. Yapay zekâ beyaz yakalıların verimliliğini artırarak beyaz yakalı emeğin proje başına ücretini ucuzlatırken, beyaz yakalıların vasıfsızlaşmasına da yol açmaktadır. Son bölümde ise Yanis Varoufakis’in tekno-feodalizm kavramı Varoufakis’in tanımladığından daha geniş bir şekilde tanımlanmakta; tekno-feodal lordlar yapay zekâ ve Google gibi tarama motorlarını kontrol eden sermayedar kesim olarak anlaşılmaktadır. İstatistiğin normallik karinesine geri dönerek tekno-feodal lordların yeni bir norm ve normallik tanımlama gücü kazanarak insanlığın Aydınlanma Çağından beri elde ettiği bilgi birikimini dönüştürerek yeni bir Akıl sistemi kurma kapasitesine ulaştığının altı çizilmektedir. Yeni feodalite, Orta Çağ feodalitesindeki gibi Kilise’nin rasyonalitesi üzerinden değil ama tekno-feodal lordların kontrolü altında post-truth kavrayışı üzerinden yeni bir akıl sistematiği kurma eğilimindedir. Gerçekliğin zemini çoklulaştırılarak insanlığın gerçeklik algısı darmadağın edilmektedir.
NIG (Netherlands Institute of Governance) Annual Conference 2025 Raporu
6-7 Şubat 2025 tarihleri arasında Belçika’da Ghent Üniversitesi’nde düzenlenen Hollanda’nın ulusal kamu yönetimi kongresi diyebileceğimiz NIG (Netherlands Institute of Governance) 2025 Konferansı’nın değerlendirildiği bu raporda hem etkinliğe dair bilgileri hem de yazarın kişisel gözlemlerini bulabilirsiniz.
Temel Gelir Modeline Yönelik Samsun’da Vatandaş Algısı Üzerine Bir İnceleme
Toplumsal nitelikli tüm sorunlar sosyal politikanın kapsamı içerisinde yer almaktadır. Yoksulluk, gelir dağılımı eşitsizliği, işsizlik toplumsal nitelikli sorunların başında yer almakta ve sosyal politika alanının temel çalışma konularını oluşturmaktadır. Küresel ekonomik, siyasi olaylar ve teknolojik gelişmeler de ya toplumsal nitelikli sorunları derinleştirmekte ya da yeni sorunları ortaya çıkarmaktadır. Bunların başında ise küresel salgın hastalıklar, yerel ve bölgesel savaşlar, ekonomik baskı ve yaptırımlar gelmektedir. Teknolojik gelişmeler ile birlikte otomasyona bağlı işsizlik gibi yeni sorunlar da ortaya çıkmaktadır. Bu gelişmeler de var olan sosyal politikaların işlevselliğini ve etkinliği sorgulatmaktadır. Mevcut sosyal politika uygulamalarının sorunların çözümünde beklenilen başarıyı gösteremiyor oluşu da yeni arayışlara kapı aralamaktadır. Temel gelir modeli, son dönem sosyal politika tartışmaları içerisinde önemli bir noktada yer almaktadır. Yoksullukla mücadele, gelir dağılımında adaletin sağlanması, otomasyona bağlı işsizlik karşısında bireylerin korunması gibi temel sosyal politika işlevleri ile örtüşen amaçları ile temel gelir bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. Hak temelli, vatandaş odaklı, bireysel ve karşılıksız bir ödemeyi içeren temel gelir modeli bireylerin yaşamlarını kendi kendilerine idame ve idare ettirebilmeyi hedeflemektedir. İnsan onur ve haysiyetine yaraşır bir yaşamın mümkün kılınması için bireylerin nakdi olarak desteklenmesi gerektiği fikrini savunan model dünya genelinde birçok noktada uygulanmaktadır. Henüz bir ülke genelinde uygulanması gerçekleşmeyen temel gelir modeli yerel ve bölgesel olmak üzere dünya genelinde 192 farklı noktada uygulanmaktadır. Uygulama bölgelerinde elde edilen sonuçlar temel gelir modelinin birçok farklı soruna çözüm olabileceğini göstermektedir. Güvencesizliğin ve belirsizliğin ortadan kaldırılması ya da etkilerinin hafifletilmesinde temel gelir diğer sosyal politika araçlarına göre daha kapsamlı bir çözüm önerisi sunmaktadır. Düzenli olarak, belirli aralıklarla ve nakit bir ödemeyi içeren temel gelir modeli, bireylerin yaşamlarını kendi arzuları doğrultusunda şekillendirmelerine olanak sunmaktadır. Temel ihtiyaçların karşılanması güvencesi ile bireyler geleceklerini istekleri doğrultusunda şekillendirme özgürlüğüne sahip olmaktadır. Özellikle gelişmekte olan ve gelişmemiş ülke vatandaşları için bu durum refah içinde sürdürülen bir yaşama karşılık gelmektedir. Bu çalışmada temel gelir modeli açıklanmakta ve modele yönelik vatandaş algısına yer verilmektedir. Çalışmanın teorik bölümü literatür değerlendirilmesi, saha araştırması bölümü ise yüz yüze gerçekleştirilen derinlemesine mülakat yöntemi ile elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanmıştır. Böylelikle temel gelir modelinin bütüncül bir sosyal politika aracı olarak sosyal nitelikteki sorunların çözümündeki etkinliğinin ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmakta olup; ilk bölümde temel gelir kavramı, özellikleri ve başlıca amaçlarına, ikinci bölümde dünyadan uygulama örneklerine ve üçüncü bölümde ise temel gelir modeline yönelik vatandaş algısına dair araştırma sonuçlarına yer verilmektedir. Çalışma bir bütün olarak değerlendirildiğinde; temel gelir modeli hakkında bilgilendirme ve farkındalık artırıldığında modele yönelik desteğin aratacağı, temel gelir modelinin uygulanması halinde mutlak yoksulluğun son bulacağı, göreli yoksulluğun görünümün iyileşeceği, güvencesizliğin giderileceği, beklenmedik olaylar karşısında bireylerin ekonomik hareket kabiliyetinin artacağı sonuçlarına ulaşılmıştır.
Meritokrasi Nedir? Meritokrasi Literatürünün Kamu Yönetimi Perspektifinden Eleştirel bir İncelemesi
Meritokrasi kavramına yönelik alanyazın bütüncül olarak incelendiğinde konuyla ilgili iki farklı yaklaşımın öne çıktığı görülecektir. Genellikle siyaset, sosyoloji ve eğitim alanyazınında öne çıkan olumsuz yaklaşıma göre meritokrasi toplumu eğitim ve zekâ seviyelerine göre ayrıştırarak mevcut eşitsizlikleri devam ettirmekte ve meşrulaştırmaktadır. Bahse konu eleştirilerde, kişisel zenginlik ve avantajların sonraki nesillere aktarılıyor olması nedeniyle, eğitime dayalı meritokrasi yoluyla sosyal statü değişiklikleri olacağı tezi de reddedilmektedir. Kamu yönetimi alanyazını ise meritokrasiyi iyi bir devlet yönetimi için gerekli görmektedir. Bu bakış açısı liyakate dayalı yönetimin kamu istihdamında eşitliğin sağlanması açısından önemini de kabul etmektedir. Diğer taraftan kamu yönetimi alanında yapılan çalışmalarda meritokrasiye yöneltilen eleştiriler yeterince değerlendirilmemektedir. Eleştirel literatür analizine dayanan bu çalışma, meritokrasi kavramına yönelik alanyazındaki karışıklığa dikkat çekmekte ve meritokrasi literatürünü kamu yönetimi bakış açısıyla değerlendirmektedir. Bu bağlamda çalışma söz konusu kavramı “sosyal sistem ya da ideoloji olarak meritokrasi” ve “liyakati esas alan uygulamalara dayalı bir yönetim biçimi olarak meritokrasi (Liyakat Sistemi)” başlıkları altında kategorize etmekte ve konuya ilişkin farklı bakış açılarını bu başlıklar altında incelemektedir. Çalışmanın alanyazındaki mevcut karmaşanın sonlandırılmasına yönelik çözüm önerisi, meritokrasinin kamu yönetimi açısından karşılığının liyakat sistemi olduğunun ilan edilmesi, sözlük tanımlarının da buna göre revize edilmesidir. Çalışma aynı zamanda liyakate dayalı bir yönetimin kamu yönetimi açısından önemini vurgulamakta, bu kapsamda meritokrasiye yöneltilen eleştirileri tartışmalı bulmaktadır. Çalışmada incelenen kaynaklar da liyakate dayalı yönetimin öncelikle kamu yönetimiyle ilgili olduğuna ve meritokrasiye yöneltilen eleştirilerin bu alanla tam olarak örtüşmediğine işaret etmektedir. Çalışma ayrıca, meritokrasi eleştirilerinde “Zekâ (veya yetenek) + Çaba” şeklinde ifade edilen liyakat tanımının kamu yönetimi için geçerli olmadığını savunmakta ve liyakatin kamu yönetimi açısından tanımlanması ve ölçülmesi konularında daha fazla çalışma yapılmasına dair ihtiyaca dikkat çekmektedir.