Araştırma ve Yayın Etiği İlkeleri

1. Dayanak ve Genel Taahhüt

Dergimiz, araştırma ve yayın etiğine ilişkin ulusal ve uluslararası düzenlemelere tam uyum taahhüdüyle hareket etmektedir. Bu kapsamda Basın Kanunu (a), Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (b) ile Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (c) hükümlerine riayet eder. Ayrıca Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayımlanan Akademik Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri’ni (d) benimsemekte ve yayın süreçlerini bu ilkeler doğrultusunda yürütmektedir.

Dergimiz, belirli periyodlarda güncellenen COPE standartlarını esas almakta; ulusal ve uluslararası bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine tüm süreçlerinde bağlı kalmaktadır. İlgili mevzuat ve uluslararası etik çerçevelerde yapılan güncellemeleri düzenli olarak takip eder ve gerekli uyarlamaları yapmayı taahhüt eder.

2. Akademik Üslup ve İletişim Etiği

Dergimiz, bilimsel üretimin yanlı tutumlarla belirlenmesine ve bilimsel eleştirinin kişisel bir saldırıya veya mobbing aracına dönüşmesine izin vermez. Bu kapsamda editör, dergi kurulları ve çalışanları ile yazarlar ve hakemler aşağıdaki iletişim ilkelerine uymakla yükümlüdür:

Çıkar Çatışması: Belirsiz veya gizli tutulan çıkarlar, araştırma ve yayın sürecini taraflı hale getirir ve bilimselliğe gölge düşürür. Çıkar çatışmasını oluşturabilecek durumları bilmek, tarafları bu durumlar hakkında bilgilendirmek, tarafların çıkar çatışması oluşturmayacak şekilde açık beyanda bulunmalarını sağlamak ve süreçleri çıkar çatışması oluşturmayacak şekilde yönetmek gerekir.
Akademik Nezaket ve Hitap: Tüm yazışmalar ve iletişim bilimsel ve akademik üslup ve karşılıklı saygı çerçevesinde yürütülmelidir. Taraflar birbirlerine hitap ederken mesleki ve etik nezaket kurallarının dışına çıkmamayı taahhüt etmiş sayılırlar.
Hakaret ve Aşağılama Yasağı: Değerlendirme raporlarında, editör mektuplarında veya yazar yanıtlarında çalışmayı veya kişiyi küçümseyen, aşağılayan, alaycı veya saldırgan bir dil kullanılması yasaktır. Eleştiriler kişiye değil, sadece bilimsel içeriğe, metodolojiye ve verilere yöneltilmelidir.
Psikolojik Taciz (Mobbing) Karşıtlığı: Hakemlerin veya editörlerin, revizyon süreçlerini yazar üzerinde bir baskı aracı olarak kullanması, bilimsel sınırları aşan, makul olmayan ve süreklilik arz eden yıldırıcı taleplerde bulunması "akademik mobbing" olarak kabul edilir.
Objektif ve Yapıcı Eleştiri: Hakemlerden, yazarları makalelerini geliştirmeye teşvik edecek yapıcı bir dil kullanmaları beklenir. Soyut ve yargılayıcı ifadeler yerine noksanlığın nereden kaynaklandığını gösteren somut, kanıta dayalı, yapıcı ve öğretici açıklamalar yapılmalıdır.

Bu bölümde belirtilen ilkeler, COPE tarafından yayımlanan Uluslararası Etik Yayıncılık İlkeleri ile uyumludur. Editörler, hakemler ve yazarlar; değerlendirme ve iletişim süreçlerinde ırk, etnik köken, cinsiyet, cinsel yönelim, dil, din, siyasi görüş, kurumsal aidiyet veya akademik unvan temelinde ayrımcılık yapamazlar. Değerlendirmeler yalnızca bilimsel içerik üzerinden yürütülür. Hakemlik ve editöryal süreçlerde edinilen tüm bilgi ve belgeler gizlilik esasına tabidir. Süreç kapsamında elde edilen içerikler, kişisel çıkar amacıyla kullanılamaz ve üçüncü kişilerle paylaşılamaz.

3. Editörün Sorumlulukları

Editör etik ilkelerin uygulanmasında genel sorumludur. Bu sorumlulukta editöryal bağımsızlığın sağlanması, akademik ve bilimsel bütünlüğün korunarak derginin sürekli geliştirilmesi, yayımlanan makalelerin niteliğinin ve ifade özgürlüğünün gözetilmesi esastır. Editör, dergi kurulları ve çalışanları ile yazar, hakem ve okurlarla bu çerçeveyi besleyecek ve güçlendirecek bir iletişimin kurulmasından sorumludur. Bu bileşenlerin aktif parçası olduğu süreçlerin araştırma ve yayın etiği ilkeleri çerçevesinde yürütülmesini gözetir.
Editör, dergi kurulları, yazar ve hakemler nezdinde doğan tüm çıkar çatışmalarının çözümünde genel sorumludur. Yayın süreci öncesinde, süreç boyunca ve sürecin sonunda ortaya çıkabilecek tüm çıkar çatışmaları bu sorumluluk dahilindedir. Bunun için ilgili kurul ve sorumluların görüş ve kararlarını alır.
Editör araştırma ve yayın etiğini ihlal eden durumlarda tarafları bilgilendirerek uyarmak ve gerekli hallerde süreci sonlandırmakla yükümlüdürler.
Editör, kendisi başta olmak üzere, dergide görev alan kişiler, yazar ve hakemler özelinde çıkar çatışması oluşturabilecek durumların tespit edilmesini gözetir. Buna yönelik bilgilendirmeler yapılmasını, çatışma oluşturabilecek tutumlar hakkında oluşabilecek görüş ayrılıklarının kurullarda değerlendirilmesini, olası çıkar çatışmalarının bilimsel tarafsızlığa zarar vermesini engellemek için her süreç ve kişi nezdinde “açık beyan” ilkesinin işletilmesini sağlar.
Editör, derginin bilimsel ve akademik bağımsızlığını gözeterek, imtiyaz sahibi/dernek adına tüzel kişi sorumlusuyla iletişimden sorumludur.
Editör, yayın süreçlerinde tam editöryal bağımsızlık ilkesine uygun hareket eder. Yayıncı kuruluş/imtiyaz sahibi editöryal karar süreçlerine müdahale etmez.
Editörler Kurulu, hakem atamalarını bilimsel uzmanlık ve tarafsızlık ölçütlerine göre bağımsız olarak gerçekleştirir.
Editörün herhangi bir çalışmayla ilgili doğrudan veya dolaylı çıkar çatışması bulunması halinde, ilgili değerlendirme sürecinden çekilir ve süreç, Editörler Kurulu tarafından yürütülür.

4. Editörler Kurulu, Yayın Kurulu ve Yazı İşleri Müdürünün Sorumlulukları

Editör başta olmak üzere, dergi kurulları tüm süreçlerin şeffaf ve hesap verilebilirlik çerçevesinde yürütülmesinden sorumludur. Kurullar, görevlerini yerine getirirken derginin etik ilkelerine ve uluslararası yayıncılık standartlarına uygun hareket etmekle yükümlüdür. Bu doğrultuda kolektif karar alır, düzenleme yapar ve uygularlar.
Editörler Kurulu ve Yayın Kurulu üyelerinin adları ve kurumsal bilgileri derginin web sitesinde şeffaflık ilkesi doğrultusunda yayımlanır.
Dergiye ilişkin tüm düzenlemeler ve güncellemeler derginin resmi web sayfasında yayımlanır.
Her yeni sayı öncesinde açık çağrıya çıkılır.
Makale başvuru, değerlendirme ve karar süreçleri ile dergi sorumluları, yazar ve hakemler arasında yürütülen bütün yazışmalar online dergi sistemi ve dergi mail adresi üzerinden gerçekleştirilir ve arşivlenir. Dizinler başta olmak üzere etik ilkeleri düzenleyen kurumların talebi üzerine, arşivlenen bilgi ve belgeler ilgili kurumlarla açık şekilde paylaşılır.
Yayın Kurulu derginin karar organıdır. Her sayı öncesi en az bir Yayın Kurulu toplantısı yapılması, tüm üyelerinin katılarak kolektif karar alınması esastır. İhtilaflı konularda kararlar oy çokluğu ile alınır. Yayın Kurulu kendi içinden belirli görevlere özgülenmiş çalışma grupları çıkarabilir veya üyelerini yayın akışında belli alanlarda görevlendirebilir. Ancak bu grup ve kişilerin getirdiği önerilerin son karar mercii de yine Yayın Kurulu’dur. Yayın Kurulu ayrıca derginin sürekli geliştirilmesi ve beslenmesi, bu yönde makalelerin geliştirilmesinden sorumludur.
Editör ve Editör Yardımcılarından oluşan Editörler Kurulu, Yayın Kurulu’nun parçasıdır. Yayın Kurulu içinden çıkan Kurul, Yayın Kurulu’nda alınan kararların uygulanmasından sorumlu yürütme organıdır. Editörler Kurulu yayın sürecinin koordinasyonunu, dergi içindeki ve dışındaki taraflar arasındaki iletişimi sağlar.
Yazı İşleri Müdürü tüm yayın sürecinin teknik işleyişinden, dizgi ve online yayın sürecinden sorumludur. Karar süreçlerinde yer almaz.
Editörler Kurulu dergiye gönderilen makalelerin “Amaç ve Kapsam” ile “Yayın İlke ve Süreçleri”nde belirtilen genel yayın ilkelerine uygunluğunu değerlendirir.
Yayın Kurulu üyeleri dergiye gönderilen ve Editörler Kurulu’nda uygun bulunan makalelerin Ön Değerlendirme Formu’nu hazırlar. Form, bir üye tarafından hazırlanır ve yazara iletilir. Ön Değerlendirme aşaması makalelerin “Yazım ve Kaynakça Kuralları”na uygunluğunun denetlendiği, benzerlik oranının kontrol edildiği, hakem önerilerinin sunulduğu, makalelerin hakem değerlendirme sürecine hazırlandığı aşamadır. Açık Yazar / Kör Hakem (single blinded) şeklinde gerçekleştirilir. Tarafsızlık ve yansızlık ilkeleri gereği değerlendirmeyi yapan üyenin bilgileri gizli tutulur; kararın anonimliği korunur. Gerekli hallerde Yayın Kurulu kurulca tartışır ve karar alır.
Editörler Kurulu hakem değerlendirme süreçlerinin yürütülmesinden sorumludur. Gerekli hallerde ilgili Yayın Kurulu üyesi ile süreci ilerletirler. Hakem değerlendirmeleri sonucunda alınacak kararda şekil şartı esastır. Kurul bu aşamada içeriğe ilişkin değerlendirmede bulunamaz. Karar oluşturmaya yönelik yeni hakem değerlendirmelerine başvurabilir. Sürecin sonunda alınan kararı Yayın Kurulu ile paylaşırlar.
Editörler ve gerekli hallerde Yayın Kurulu üyeleri tarafından, kabul alan ve yayına hazırlanacak makalelerin “Son Okuması” yapılır. Bu aşamada Türkçe ve İngilizce dil editörlerince makalelerin redaksiyonu da gerçekleştirilir. Bu süreçte “Amaç ve Kapsam” ile “Yazım ve Kaynakça Kuralları” esastır. Makalenin maddi içeriğini değiştirmeyecek tali redaksiyonlar doğrudan, maddi içeriğiyle ilgili değişiklikler yazar onayıyla gerçekleştirilir. Yayına hazır kopya dizgi aşamasına gönderilmeden önce son kez yazarla paylaşılır.
Yayın Kurulu ve Editörlerin Karar Alma Süreci: Kararlar, sadece bilimsel geçerlilik, özgünlük ve alana katkı üzerinden verilir. Yazarın kimliği, unvanı, kurumu veya sosyal statüsü karar sürecine etki edemez.
Etik ihlal iddialarının değerlendirilmesinde COPE tarafından yayımlanan rehberler ve akış şemaları esas alınır. İnceleme süreci adil, tarafsız ve gizlilik ilkesine uygun biçimde yürütülür.

5. Yazarların Sorumlulukları

Hakem Değerlendirmesi: Yazarlar “Yazım ve Kaynakça Kuralları”nda belirtilen makale türlerinin hakem değerlendirme sürecine girdiğini bilirler. Hakem değerlendirme süreci kör hakem / kör yazar şeklinde gerçekleştirilir.
Veri Dürüstlüğü ve Şeffaflık: COPE ve ulusal düzenlemeler uyarınca sahtecilik, çarpıtma ve intihalden kaçınılmalı, kullanılan tüm kaynaklara eksiksiz atıf yapılmalı, kullanılmayan kaynaklar metne eklenmemelidir.
Çift Yayın ve Kendinden İntihal: Yazar, değerlendirme ve yayın aşamasında çalışmanın daha önce yayımlanmış, sunulmuş veya başka bir formatta (tez, bildiri vb.) sunulmuş tüm versiyonlarını beyan etmekle ve yeni çalışmanın bu versiyonlardan hangi noktalarda ayrıldığını belirtmekle yükümlüdür. Bu beyanlara makalenin girişindeki dipnotta yer verilir.
Çıkar Çatışması ve Açık Beyan: Akademik, kurumsal, finansal, kişisel olarak dergi ve makalenin bilimsel tarafsızlığa zarar verecek her türlü çıkar çatışmasının dergiyle paylaşılması esastır. Çıkar çatışması oluşturabilecek durumlarda açık beyan gereklidir.
Etik Kurul İzni: Saha araştırmalarında Etik Kurul onayı (kurul adı, tarih, sayı) gerekiyorsa kurum araştırma izni alınması zorunludur.
Üretken Yapay Zeka Beyanı ve Özgün Katma Değer: Dergimiz yapay zeka kullanımını yasaklamaz, ancak belirli ilkeler ışığında düzenler. Yaratılan özgün katma değerin görünür olması için de yapay zeka beyanını esas alır. Yapay zeka araçlarının kullanımı, dergimizin “Yazarlar için Üretken Yapay Zeka Kullanım Beyan Formu”ndaki ilkelerine uygun olarak açıkça belirtilmelidir.
Yazar Beyanı: Makalenin sonunda yer alan “Yazar Beyanı” yukarıdaki başlıklarda belirtilen tüm beyanları açık şekilde içermelidir.

6. Hakemlerin Sorumlulukları

Yansızlık: Hakem değerlendirme süreçleri kör hakem / kör yazar esaslarına göre işletilir.
Çıkar Çatışması: Taraflar arasında tarafsızlığı zedeleyebilecek her türlü (finansal, kişisel veya kurumsal) ilişki Editörler Kurulu’na bildirilmelidir.
Gizlilik ve Tarafsızlık: Süreçteki tüm bilgi ve belgeler gizlidir. Hakemler, yazarların fikir, veri veya yayınlarını kendi çıkarları için kullanamazlar, herhangi bir surette paylaşamazlar.
Üretken Yapay Zeka Kullanımı: Gizlilik ve tarafsızlık ilkesine zarar verecek herhangi bir yapay zeka kullanımına izin verilmez. Hakemler, değerlendirmesi yaptıkları makaleyi yapay zeka araçları ve uygulamalarına kısmen veya tamamen yükleyemezler. Bu ve benzeri işlemlerle ilgili “Hakemler için Gizlilik ve Etik Taahhütnamesi” esastır. Hakemler bu taahhütnameyi doldurarak, dergiye iletmekle yükümlüdürler.

7. Etik İhlal ve Üslup Kusurlarının Bildirimi

Yazışmalarda etik dışı üslup, hakaret veya mobbing ile karşılaşan paydaşlar, durumu somut kanıtlarla birlikte dergi e-postası üzerinden Editörler Kurulu’na bildirebilir. Üslup ve iletişim kusurlarının yanında intihal, veri uydurma, veri çarpıtma, haksız yazarlık, çift yayın, çıkar çatışmasının gizlenmesi, hakemlik sürecinin kötüye kullanılması veya benzeri tüm etik ihlal iddiaları da aynı bildirim mekanizması kapsamında değerlendirilir. Etik ihlal iddialarının incelenmesinde COPE tarafından yayımlanan rehberler ve akış şemaları esas alınır. Bu bildirimler tarafsızlıkla ve gizlilikle incelenir. İnceleme sonucunda gerekli görülmesi halinde düzeltme, makale değerlendirme ve yayım sürecinin sonlandırılması, yayından kaldırma, kamuya açıklama veya ilgili kurumların bilgilendirilmesi gibi yaptırımlar uygulanabilir.

Yayımlanmış bir çalışmada sonradan etik ihlal tespit edilmesi halinde geri çekme veya düzeltme kararı açık biçimde dergi arşivinde duyurulur.

Aşağıdaki formlar makale kabulü öncesinde zorunlu olarak alınır:

Araştırma ve Yayın Etiği İlkeleri

Bilgi

Dil

Makale Gönder

Side Menu