Göçebe ve Dış Dünya

Öz

Nomads and The Outside World isimli kitap, Anatoly M. Khazanov tarafından 1984 yılında kaleme alınmıştır. Eser, Ömer Suveren tarafından Türkçe'ye çevrilmiş ve  Göçebe ve Dış Dünya ismiyle Doğu Kütüphanesi Yayınları tarafından yayımlanmıştır.

Kitap incelememizin kurgusu aşağıdaki 3 sorudan hareketle oluşturulmuştur:

1. Khazanov’un kitap içerisindeki temel iddiaları ve iddialarını desteklediği unsurlar nelerdir?

2. Yazar, göçebe devlete devlet olarak mı bakıyor yoksa devlete geçiş sürecinde bir aşama mı?

3. Göçebe devleti konu alan farklı kaynaklar ve esere getirilen eleştiriler de göz önünde bulundurulduğunda, kitabın ilgili literatürdeki yeri ve önemi nedir?

Çalışmada göçebe toplulukların ulaştıkları en ileri gelişme seviyesi, devletin ortaya çıkışından önceki aşama olarak belirlenmiş ve bu aşama ‘tabakalaşmış toplum’ veya ‘reislik’ olarak adlandırılmıştır. Khazanov’a göre göçebe bir toplum, farklılaşmalar ortaya çıktığında bile ancak ‘erken dönem sınıflı toplum’ olarak tanımlanabilir. Ayrıca, göçebe devletin ortaya çıkışı çoğunlukla yerleşik tarım topluluklarının istilâsı sonucu gerçekleşmiş, yerleşiklerden miras aldıkları toplumsal temeller üzerine kurulmuş ve kısa ömürlü olmuştur. Yazarın görüşü ile fetih teorisi birbirine paralellik göstermektedir. Göçebe devletler yerleşiklerin fethedilmesi ile ortaya çıkmıştır ve kendi toplumlarının iç dinamikleri tek başına bu devletleri uzun süre devam ettirmeye yetmemektedir. Bu devletler var olabilmek için yerleşik bir hayata uyum sağlamak zorundadır. Bu uyumu gösteren devletler de zaten göçebe devlet karakterini yitirmektedir. Tüm bu hususlar doğrultusunda, yazarın göçebe devleti bir devlet olarak değil erken devlet statüsünde gördüğü anlaşılmaktadır. Khazanov, göçebeliği bütün iç ve dış sistemleri, yapıları, işlevleri ve ilişkileriyle incelemenin önemli olduğunu belirtmiş ve göçebeliğin insanlık tarihinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Kitaba en önemli eleştiriyi getiren Spooner’ın dahi yazısının giriş kısmında Göçebe ve Dış Dünya kitabının pastoralizm açısından dikkate değer bir eser olduğunu belirtmesi, göçebe devlet çalışan önemli araştırmacıların Khazanov’un fikrini tartışmaları ve eserlerinde yer vermeleri, Golden’ın eseri göçebe yerleşik etkileşimi konusundaki en önemli kitap olarak nitelendirmesi, kitabın farklı coğrafyalardaki göçebelik tiplerini karşılaştırmalı bir şekilde ele alması, göçebe devlet ve pastoralizmin türleri ile ilgili sınıflandırmalar yapması, metinde yararlanılan kaynakların zenginliği ve ilgili alana getirilen özgün fikirler değerlendirildiğinde, Göçebe ve Dış Dünya kitabının literatürde bir başyapıt olarak konumlandığı görülmektedir.