Kentsel Yönetişimde Toplumsal Cinsiyetin Anaakımlaştırılmasının Kurumsallaşması: Barselona Toplumsal Cinsiyet Adaleti Planlarının (2016-2020 ve 2021-2025) Karşılaştırmalı Analizi
DOI:
https://doi.org/10.65911/98r7d086Anahtar Kelimeler:
Barselona Toplumsal Cinsiyet Adalet Planları- Cinsiyete Duyarlı Kent Politikaları- Toplumsal Cinsiyet Eşitsizlikleri- Toplumsal Cinsiyetin AnaakımlaştırılmasıÖz
Kentsel alanlar hızla genişlemesine rağmen, bu dönüşüm süreçlerinde kadınların özgül ihtiyaç ve riskleri çoğu zaman yeterince dikkate alınmamaktadır. Kadınlar kentsel yönetişimde politika oluşturma ve karar alma süreçlerine katılma hakkına sahip olmakla birlikte, yaş, toplumsal cinsiyet, cinsel yönelim, etnik köken, din, sosyo-ekonomik statü ve engellilik gibi çoklu eşitsizlik eksenleri (intersectionality) nedeniyle bu süreçlere katılımda önemli yapısal engellerle karşılaşmaktadır. Bu durum, politika yapım süreçlerinde kapsayıcı ve toplumsal cinsiyete duyarlı kurumsal mekanizmaların geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda, kamu politikalarının tüm aşamalarına toplumsal cinsiyet perspektifinin sistematik biçimde entegre edilmesini ifade eden toplumsal cinsiyetin anaakımlaştırılması (gender mainstreaming) yaklaşımı öne çıkan stratejilerden biridir.
Kent politikalarında toplumsal cinsiyet perspektifinin yatay entegrasyonunu analiz etmek, kadınların karar alma süreçlerine katılımına etkisini değerlendirmek açısından önem taşımaktadır. Bu çalışma, Barselona örneği üzerinden toplumsal cinsiyet odaklı eylem planlarını incelemekte ve bu politikaların toplumsal cinsiyet eşitliği açısından sunduğu imkânları tartışmaktadır.
Çalışmanın temel amacı, Barselona Belediyesi’nin 2016–2020 ve 2021–2025 Toplumsal Cinsiyet Adaleti Planları üzerinden toplumsal cinsiyetin anaakımlaştırılması yaklaşımının yerel yönetim düzeyinde nasıl kurumsallaştığını ve kentsel politika süreçlerine nasıl entegre edildiğini analiz etmektir. Çalışma, toplumsal cinsiyet perspektifinin belediye yönetiminin karar alma, bütçeleme, katılım, politika tasarımı ve izleme-değerlendirme süreçlerine hangi araçlarla entegre edildiği sorusuna odaklanmaktadır.
Araştırma, nitel araştırma yöntemine dayalı karşılaştırmalı doküman analizi yaklaşımıyla yürütülmüştür. Çalışmada Barselona Belediyesi’nin Toplumsal Cinsiyet Adaleti Planları, ilgili kurumsal raporlar, politika belgeleri ve izleme-değerlendirme dokümanları incelenmiştir. Analiz sürecinde kurumsal kapasite, yatay entegrasyon, katılımcı yönetişim, kesişimsellik, uygulama araçları ve politika değerlendirme mekanizmaları temel ölçütler olarak kullanılmıştır.
Çalışmanın bulguları, Barselona örneğinde toplumsal cinsiyetin anaakımlaştırılması yaklaşımının yalnızca söylemsel bir eşitlik politikası olarak değil, belediye yönetiminin bütününe yayılan kurumsal bir yönetişim stratejisi olarak yapılandırıldığını göstermektedir. Özellikle ikinci plan döneminde kesişimsellik yaklaşımının güçlendiği, katılımcı mekanizmalarının genişlediği, toplumsal cinsiyet bütçelemesi ve etki değerlendirme araçlarının sistematikleştiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, kurumsal kapasite farklılıkları, uygulama açığı ve politika çıktılarının ölçülmesine ilişkin sınırlılıkların devam ettiğini de ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak çalışma, toplumsal cinsiyetin anaakımlaştırılmasının yerel yönetim düzeyinde kurumsallaşmasının yalnızca hukuki düzenlemelere değil; siyasal irade, kurumsal koordinasyon, feminist hareketlerin etkisi ve katılımcı yönetişim kapasitesi gibi çok boyutlu faktörlere bağlı olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, ilgili literatüre yerel düzeyde kurumsal dönüşüm süreçlerini karşılaştırmalı olarak analiz ederek katkı sunmaktadır.
Referanslar
Ajuntament de Barcelona (2016). “El Pla per a la Justícia de Gènere 2016–2020”. https://ajuntament.barcelona.cat/dretssocials/sites/default/files/arxius-documents/pla_per_la_justicia_de_genere.pdf
Ajuntament de Barcelona (2019a). “Pla per la Justícia de Gènere Seguiment del programa d’actuació 2018-2020”.https://ajuntament.barcelona.cat/dones/sites/default/files/documentacio/seguiment_del_pla_per_la_justicia_de_genere_2018-2020.pdf
Ajuntament de Barcelona (2019b). “Reglament per a l’equitat de Gènere a l’Ajuntament de Barcelona”. https://ajuntament.barcelona.cat/eixample/sites/default/files/documentacio/reglament_equitat_catala_baixa.pdf
Ajuntament de Barcelona (2021). “II Pla per a la Justícia de Gènere 2021-2025”. https://bcnroc.ajuntament.barcelona.cat/jspui/bitstream/11703/123474/3/NouPla_2021-2025-ONLINE-CAT-interactiu.pdf
Álvarez, I. (2024). “Fábulas del Constitucionalismo Feminista”. Dykinson. https://doi.org/10.14679/3430
Álvarez, I. (2025). “La Perspectiva de Género. Notas Sobre lo ImposibleRevista De Derecho Del Trabajo y Protección Social”. Labos.
Bacchi, C. L. (1999). "Women, Policy and Politics: The Construction of Policy Problems". Sage Publications, London.
Barber, B. (2013). “If Mayors Rule the World: Dysfunctional Nations, Rising Cities”. Yale University Press, New Haven.
Beauvoir, S. (1973). “The Second Sex”. Vintage Books, New York.
Beveridge, R., Koch, P. (2022). “How Cities Can Transform Democracy”. Polity Press, Cambridge.
Bofill, L. A. (2008) “Guia per al Planejament Urbanístic i l’ordenació Urbanística amb la Incorporació de Criteris de Gènere”. Generalitat de Catalunya, Institut Català de les Dones, Barcelona.
Bondi, L. (1998). “Gender, Class, and Urban Space: Public and Private Space in Contemporary Urban Landscapes”. Urban Geography, 19 (2), ss. 160–185.
Booth, C., Bennett, C. (2002). “Gender Mainstreaming In the European Union: Towards a New Conception and Practice of Equal Opportunities?”. European Journal of Women’s Studies, No: 9 (4), ss. 430–442.
Butler, J. (1986). “Sex and Gender in Simone de Beauvoir's Second Sex”. Yale French Studies, No. 72.
Butler, J. (1990). “Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity”. Routledge, New York.
Council of Europe (2026). “What is gender mainstreaming?”. https://www.coe.int/en/web/genderequality/what-is-gender-mainstreaming
Daly, M. (2005). “Gender Mainstreaming In Theory and Practice”. Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, No: 12 (3), ss. 430–450.
Dymén, C., Ceccato, V. (2012). “An International Perspective of the Gender Dimension in Planning for Urban Safety”. Dordrecht: Springer Netherlands.
Gilbert, M. R. (1997). “Feminism and Difference in Urban Geography”. Urban Geography, 18 (2), ss. 160–179.
Gregorio Hurtado, S. (2010). “El Desarrollo de Las Iniciativas Comunitarias Urban y Urban II en Las Periferias Degradadas de Las Ciudades Españolas. Una Contribución a la Práctica de la Regeneración Urbana en España”. Ciudades, No: 13, ss. 30–56.
Gregorio Hurtado, S. (2017). “A Critical Approach to EU Urban Policy from the Viewpoint of Gender”. Journal of Research in Gender Studies, No: 7 (1), ss. 200–215.
Hardt, M., Negri, A. (2009). “Commonwealth”. Harvard University Press, Cambridge.
Harvey, D. (1996). “Justice, Nature and the Geography of Difference”. Blackwell Publishing, New Jersey.
Harvey, D. (2012). “Rebel Cities”. Verso, London.
Hooks, b. (1981). “Ain't I a Woman: Black Women and Feminism”. South End Press, Cambridge.
Hooks, b. (1984). “Feminist Theory: From Margin to Center”. South End Press, Cambridge.
Jarvis H.; Kantor P. & Cloke J. (2009). “Cities and Gender”. Routledge, Taylor & Francis Group, London.
Knox P. & Pinch S. (2006). “Urban Social Geography: An Introduction”. Prentice Hall, Harlow.
Kohn, M. (2016). “The Death and Life of the Urban Commonwealth”. Oxford University Press, Oxford.
Listerborn, C. (2007). “Who Speaks? And Who Listens? The Relationship Between Planners and Women’s Participation in Local Planning in a Multi-Cultural Urban Environment”. Geo Journal, No: 70(1), ss. 60–74.
Lombardo, E., Meier, P., Verloo, M. (2009). “The Discursive Politics of Gender Equality Stretching, Bending and PolicyMaking". Routledge, London.
Lombardo, E., Meier, P., Verloo, M. (2017). “Policymaking from a Gender Equality Perspective”. Journal of Women, Politics & Policy, No: 38 (1), ss. 1–20.
Low, M. (1997). “Representation Unbound: Globalisation and Democracy”. İçinde “Spaces of Democracy”, ed. Cox, K., Guilford, New York.
Madariaga, I. S., & Neuman, M. (2020). “Engendering Cities: Designing Sustainable Urban Spaces for all”. Routledge.
Mansbridge, J. (1999). "Should Blacks Represent Blacks and Women Represent Women?". The Journal of Politics, Vol. 61, No. 3.
Massey, D. (1994). “Space, Place, and Gender”. University of Minnesota Press, Minneapolis
McDowell, L. (1983). “Towards an Understanding of the Gender Division of Urban Space”. Environment and Planning: Society and Space, No: 1(1), ss. 59–72.
McDowell, L. (1999). Gender, identity and place: Understanding feminist geographies”. Ediciones Cátedra, Madrid.
McDowell, L. (2000). “Genero, Identidad y Lugar: Un Estudio de las Geografías Feministas”. No: 60, Universitat de Valencia.
Meijer, I. C., Prins, B. (1998). “How Bodies Come to Matter: An Interview with Judith Butler”. Signs, 23, No.2.
Otero-Hermida, P., Lorenzo, R. B. (2020). “Gender Mainstreaming In Spain: Policy Instruments, Influencing Factors, and The Role of Local Government”. Local Government Studies, No: 46 (6), ss. 860–885.
Pateman, C. (1988). "The Sexual Contract". Polity Press, Cambridge.
Phillips, A. (1995). "The Politics of Presence". Oxford University Press, Oxford.
Pitkin, H. (1967). "The Concept of Representation". University of California Press. Berkeley.
Pollack, M. A., Hafner-Burton, E. (2000). “Mainstreaming Gender In the European Union”. Journal of European Public Policy, No: 7 (3), ss. 430–455.
Rees, T. (2005). “Reflections on the Uneven Development of Gender Mainstreaming in Europe”. International Feminist Journal of Politics, No: 7 (4), ss. 55o–572.
Rodríguez-García, M. J., Donati, F. (2021). “European Integral Urban Policies from a Gender Perspective: Gender Sensitive Measures, Transversality and Gender Approaches”. Sustainability, No: 13 (17).
Soja, E. W. (2000). “Postmetropolis: Critical Studies of Cities and Regions”. Blackwell Publishers, New Jersey.
Soja, E. W. (2010). “Seeking Spatial Justice”. University of Minnesota Press, Minneapolis.
Spain D. (2005). “Space and Status”. İçinde, “Cities and Society”. Kleniewski N. (Ed.). Blackwell Publishing, Malden.
True, J. (2003). "Mainstreaming Gender in Global Public Policy". International Feminist Journal of Politics 5(3):368-396.
Walby, S. (2005). “Gender Mainstreaming: Productive Tensions In Theory and Practice”. Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, No: 12 (3), ss. 320–340.
Webster, F. (2000). “The Politics of Sex and Gender: Benhabib and Butler Debate Subjectivity”. Hypatia, Indiana University Press, Vol.15, No. 1.
Van Den Berg, M. (2017)." Gender in the Post-Fordist Urban: The Gender Revolution in Planning and Public Policy". Springer International Publishing, Cham. ISBN 9783319525334. http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-52533-4
Verloo, M. (2005). “Mainstreaming Gender Equality in Europe: A Critical Frame Analysis Approach”. Greek Review of Social Research, No: 117, ss. 11-34.
Young, I. M. (2000). “Inclusion and Democracy”. Oxford University Press, Oxford.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Eserin telif hakkı yazara aittir.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Dergide yayımlanan yazılara telif ücreti ödenmez. Yayımlanan yazıların telif hakları yazara/yazarlara aittir. Bununla birlikte, dergi, bilimsel içeriğe evrensel açık erişimin desteklenmesini ve geliştirilmesini gözetir. Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) Lisansına uygun olarak, bilimsel kaynak gösterme ve atıf yapma kurallarına uygun olmak şartıyla, dergide yayımlanan yazıların, ticari amaç haricinde kopyalanmasına, düzenlenmesine, dağıtılmasına ve yeniden kullanılmasına izin verir.
