Yönetsel Aklın Dönüşümü: İdeal İyi’den Teknik ve Pragmatik İyi’ye Yönetsel Bir Arayış

Öz

Bu çalışma, modern yönetim anlayışının teknik, rasyonel ve performans merkezli yapısını felsefi ve tarihsel bir perspektiften eleştirel biçimde incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, yönetsel aklın tarihsel dönüşümünü “ideal iyi”den “teknik ve pragmatik iyi”ye doğru gerçekleşen bir kopuş olarak tartışmaktır. Bu çerçevede Antik Çağ’da Platon’un erdem, adalet, ölçülülük ve iyi yaşam düşüncesi; Stoacı gelenekte Seneca’nın yöneticide acıma, özdenetim ve ahlaki sorumluluk vurgusu; Osmanlı devlet pratiğinde Lalalık müessesesinin yönetici yetiştirme işlevi; Machiavelli’nin fiilî gerçeklik ve iktidarın korunması merkezli pragmatik siyaset anlayışı; Nietzsche’nin Platoncu ahlak eleştirisi ve modern dönemde teknik aklın yükselişi birlikte ele alınmaktadır.

Çalışmanın temel iddiası, modern yönetim düşüncesinin insanı, erdemi ve adalet arayışını yönetsel sürecin merkezinden uzaklaştırdığı; bunun yerine verimlilik, rasyonellik, ölçülebilirlik, performans ve kurumsal başarı gibi teknik ölçütleri yönetimin asli amacı haline getirdiğidir. Bu dönüşüm, yalnızca yönetim tekniklerindeki bir değişim değil, aynı zamanda insan, toplum, iktidar ve iyi yaşam kavrayışındaki köklü bir ontolojik ve epistemolojik kırılmadır.

Makale, Platon’dan Seneca’ya ve Osmanlı Lalalık kurumuna uzanan çizgide yöneticiliğin ahlaki bir sorumluluk olarak düşünüldüğünü; Machiavelli, Darwinci kırılma, Nietzscheci eleştiri ve modern bürokratik-rasyonel yönetim anlayışıyla birlikte bu sorumluluğun giderek teknik-pragmatik bir başarı mantığına dönüştüğünü ileri sürmektedir.

Sonuç olarak çalışma, çağdaş yönetim düşüncesinin içine düştüğü huzursuzluğun temelinde “iyi insan olma ideali”nin yönetsel akıldan dışlanmasının bulunduğunu savunmakta ve iyiliğin, diğerkâmlığın, adaletin ve insani sorumluluğun yeniden yönetsel aklın merkezine alınması gerektiğini tartışmaya açmaktadır.