Lunapark ve Benzeri Yerlerde Kamusal Denetim ve Kontroller: Mevzuat Açısından Bir İnceleme
DOI:
https://doi.org/10.65911/k659bz95Anahtar Kelimeler:
Yerel Yönetimler- Kamusal Hizmetler- Kamusal Denetim- Toplumsal Esenlik- LunaparkÖz
Boş vakitlerin değerlendirilmesine yönelik hizmetler sunan, çocuklar ve gençler başta olmak üzere pek çok kişi için eğlence merkezi olan lunapark ve benzeri oyun yerleri zaman zaman yaralanmalar ya da can kaybı ile sonuçlanan kazalara sahne olabilmektedir. Bu çerçevede lunapark ve benzeri yerlerin kişilerin can güvenliği ve esenliğini tehdit etmeyecek bir şekilde hizmet sunmasının en temel şartlarından birinin de kamusal denetim ve kontroller olduğu açıktır.
Çalışmanın konusu, lunapark ve benzeri yerlerin kamusal denetimlerine ilişkin mevzuatın incelenmesi ve değerlendirilmesi olarak belirlenmiştir. Bu çalışma ile lunapark ve benzeri yerlerin kamusal denetimlerine ilişkin yürürlükteki mevzuatın yeterli olup olmadığının ortaya konulması ve yetersiz görülen taraflarına ilişkin öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Bu kapsamda literatür ve mevzuat incelemesi yanında konuyla doğrudan ilişkili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun görüş ve beyanlarından yararlanılmıştır. Lunapark kazaları ve sonuçlarına ilişkin bilgileri içeren ulusal bir veri sisteminin bulunmaması, verilere yalnızca medya aracılığıyla ulaşılmış olması, çalışmanın kısıtları arasında yer almaktadır. Bir diğer kısıt, literatürde konuya ilişkin çalışmaların sınırlı olmasıdır.
Çalışmada öncelikle Türkiye’de son on beş yılda yaşanan lunapark kazaları ve bu kazaların sonuçlarına dair veriler ortaya konulmuştur. Sonrasında lunapark ve benzeri yerlere yönelik kamusal denetimlere ilişkin mevzuat incelemesi yapılarak kamusal denetimlerden sorumlu olan esas idarenin belediyeler olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte iş güvenliği ve sağlığı mevzuatı kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının da birtakım görev ve yetkileri olduğu ortaya konulmuştur. Mevcut düzenlemelerin eksik ve yetersiz yanları belirlenerek lunapark ve benzeri yerlerde can güvenliği ve esenliğin sağlanması bakımından gerek iş yeri sahiplerine düşen sorumluluklar gerek kamusal denetimlerin çerçevesini açık ve somut bir biçimde ortaya koyan normatif bir düzenlemeye ihtiyaç olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın, kamusal hizmetler, yerel yönetimler ve toplum esenliği açısından katkı sunması beklenmektedir.
Referanslar
Birincil Kaynaklar
Belediye Kanunu, RG: 13.07.2005/25874, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5393&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 1, RG: 10.07.2018/30474, https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/19.5.1.pdf
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, RG: 25.04.2013/28628, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18318&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği, RG: 29.12.2012/28512, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16924&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, No: 6331, RG: 30.06.2012/28339, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği, RG: 26.12.2012/28509, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16909&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, RG: 10.08.2005/25902, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20059207&MevzuatTur=21&MevzuatTertip=5
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, RG: 09.06.2020/31150, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/06/20200609-22.pdf
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, RG: 17.04.2021/31457, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210417-2.pdf
Makina Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği, RG: 15.03.2002/24696, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2002/03/20020315.htm#3
On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, RG: 06.12.2012/28489, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6360&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, No: 2709, RG: 09.11.1982/17863/Mükerrer, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Diğer Kaynaklar
Anadolu Ajansı. (2018, 17 Mart). Gençlik Parkı'nda 'gondol' kazası. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/genclik-parkinda-gondol-kazasi/1091850?utm_source=chatgpt.com Erişim: 10.08.2025
Anadolu Ajansı. (2022, 10 Ağustos). Giresun'da lunaparkta trenin raydan çıktığı kazada yaralanan 4 kişiden biri öldü. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/giresunda-lunaparkta-trenin-raydan-ciktigi-kazada-yaralanan-4-kisiden-biri-oldu/2657853 Erişim: 31.08.2025
Anadolu Ajansı. (2024, 28 Ağustos). Kahramanmaraş'ta lunaparkta yüksekte 1 saat asılı kalan 23 kişi kurtarıldı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/kahramanmarasta-lunaparkta-yuksekte1-saat-asili-kalan-23-kisi-kurtarildi/3315569, Erişim: 10.08.2025
Birgün Gazetesi. (2022, 11 Temmuz). Gondolda açılan kemer ölüm getirdi. https://www.birgun.net/haber/gondolda-acilan-kemer-olum-getirdi-395044 Erişim: 29.08.2025
Birgün Gazetesi. (2023, 23 Nisan). Bursa’da lunaparkta kaza: Çok sayıda yaralı var. https://www.birgun.net/haber/bursada-lunaparkta-kaza-cok-sayida-yarali-var-431230 Erişim: 31.08.2025
Braksiek R. J, ve Roberts D. J. (2002). Amusement park injuries and deaths. Ann Emerg Med, 39 (1), ss. 65-72.
Deniz, T., Kandiş, H., Ülger, H., & Agalar, F. (2010). Emergency Department Visits Secondary to Amusement Park Injury. Journal of Emergency Medicine Case Reports 1(1), ss. 21-23.
Haberler.com. (2011, 25 Temmuz). Antalya'da Lunaparktaki Ölüm. https://www.haberler.com/yerel/antalya-da-lunaparktaki-olum-2889539-haberi/ 24.08.2025 Erişim: 31.08.2025
Habertürk. (2010, 7 Aralık). Lunaparkta korkunç ölüm. https://www.haberturk.com/yasam/haber/578928-lunaparkta-korkunc-olum Erişim: 28.08.2025
Hürriyet Gazetesi. (2013, 5 Temmuz). Lunapark'ta 'balerin' kazası: 2 yaralı. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/lunaparkta-balerin-kazasi-2-yarali-23658951 Erişim: 21.08.2025
Hürriyet Gazetesi. (2014, 23 Ağustos). Bodrum'da lunaparkta ölüm. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/bodrumda-lunaparkta-olum-27058336 Erişim: 27.08.2025
Hürriyet Gazetesi. (2017, 17 Temmuz). Lunaparkta eğlence treni devrildi: 1 ölü, 3 yaralı. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/lunaparkta-eglence-treni-devrildi-1-olu-3-yarali-40522148 Erişim: 27.08.2025
Hürriyet Gazetesi. (2018, 16 Haziran). Lunaparkta balerin faciası. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/lunaparkta-balerin-faciasi-40868909 Erişim: 25.08.2025
Hürriyet Gazetesi. (2019, 31 Mayıs). 11 yaşındaki çocuk lunaparkta ölümden döndü!. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/saclari-donme-dolaba-takilan-cocuk-yaralandi-41231361 Erişim: 30.08.2025
Hürriyet Gazetesi. (2019, 8 Haziran). Lunaparkta dehşet anları. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/lunaparkta-dehset-anlari-41237797 Erişim: 23.08.2025
Hürriyet Gazetesi (2019, 10 Haziran). 10 günde 3. kez oldu... Lunaparkta korkunç olay!. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/10-gunde-3-kez-oldu-lunaparkta-korkunc-olay-41239971 Erişim: 30.08.2025
Milliyet Gazetesi. (2010, 10 Eylül). Çocuklarını korumak isterken öldü Lunaparkta öldüren kaza. https://www.milliyet.com.tr/gundem/cocuklarini-korumak-isterken-oldu-lunaparkta-olduren-kaza-1287432 Erişim: 31.08.2025
Milliyet Gazetesi. (2011, 21 Haziran). Lunaparkta dehşet. https://www.milliyet.com.tr/gundem/lunaparkta-dehset-1404726 Erişim: 28.08.2025
Milliyet Gazetesi. (2022, 11 Haziran). Lunaparkta feci olay! Salıncak platformdan çıktı, çocuklar altında kaldı. https://www.milliyet.com.tr/gundem/lunaparkta-feci-olay-salincak-platformdan-cikti-cocuklar-altinda-kaldi-6771306 Erişim: 28.08.2025
Milliyet Gazetesi. (2023, 3 Ağustos). İzmir'de lunaparkta kaza! Görüntüler ortaya çıktı. https://www.milliyet.com.tr/gundem/izmirde-lunaparkta-kaza-goruntuler-ortaya-cikti-6985575, Erişim: 11.08.2025
Nefes. (2025, 28 Haziran). Lunaparkta eğlence kabusa döndü! Salıncak koptu, iki çocuk yoğun bakımda. https://www.nefes.com.tr/lunaparkta-eglence-kabusa-dondu-salincak-koptu-iki-cocuk-yogun-bakimda-44759 Erişim: 28.08.2025
Ntv. (2016, 31 Ağustos). Adana'da lunaparkta kaza: 11 yaralı.
https://www.ntv.com.tr/turkiye/lunaparkta-kaza-11-yarali,82MzN9ckN0q7bCx7_T49jw
Erişim: 31.08.2025
Ntv. (2016, 6 Haziran). Eskişehir'de lunaparkta kaza: 3 yaralı.
https://www.ntv.com.tr/turkiye/lunaparkta-kaza-3-yarali,dOpsU2BuEkGwrhnNwTkEcw
Erişim: 29.08.2025
Ntv. (2024, 25 Ağustos). Trabzon'da dönme dolapta mahsur kalan 20 kişi kurtarıldı. https://www.ntv.com.tr/turkiye/trabzonda-donme-dolapta-mahsur-kalan-20-kisi-kurtarildi%2Chi_O1YPrC0eenyYfsjUMVQ?utm_source=chatgpt.com Erişim: 23.08.2025
Ntv. (2025, 29 Mart). Lunaparkta feci kaza: 17 yaşındaki Rabia Nur yaşam savaşı veriyor. https://www.ntv.com.tr/turkiye/lunaparkta-feci-kaza-17-yasindaki-rabia-nur-yasam-savasi-veriyor,U9IQrtzlH06fibGQxceoLg Erişim: 28.08.2025
Omoyi, C.O., Agbonko, E.B., Gideon, A.O.G. ve Ushie, D.O. (2024). Improving Operational Safety of Recreational Parks Through Safety Risk Assessment. Nigeria Journal of Engineering Science Research (NIJESR), 7(1), ss. 61-68.
Sabah Gazetesi. (2020, 13 Haziran). Aydın’da lunapark kazası. https://www.sabah.com.tr/aydin/2020/06/13/aydinda-lunapark-kazasi Erişim: 28.08.2025
Şimşek Ü., Saka B., Kılıboz T., Polat N., Köse Ö. S., Karbeyaz K. (2024). Forensic medical assessment of amusement park injuries. Cerasus Journal of Medicine 1(3), ss. 185-189.
TDK, Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/, Erişim: 23.08.2025
TMMOB Makina Mühendisleri Odası Ankara Şubesi. (2015, 20 Haziran). Lunaparklarda Denetimsizliğe Dikkat! Yeni Facialar Olmadan Önlem Alınmalı... https://mmo.org.tr/ankara/basin-aciklamasi/lunaparklarda-denetimsizlige-dikkat-yeni-facialar-olmadan-onlem-alinmali Erişim: 01.09.2025
TMMOB Makina Mühendisleri Odası Ankara Şubesi. (2017, 13 Mayıs). Lunapark ve Eğlence Alanlarındaki Denetimsizlik, Yeni Faciaların Habercisi https://mmo.org.tr/ankara/basin-aciklamasi/lunapark-ve-eglence-alanlarindaki-denetimsizlik-yeni-facialarin-habercisi Erişim: 01.09.2025
TMMOB Makina Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi. (2016, 5 Haziran). Lunapark ve Eğlence Alanlarındaki Denetimsizlik, Yeni Facialara Davetiye Çıkarıyor! https://mmo.org.tr/eskisehir/haber/lunapark-ve-eglence-alanlarindaki-denetimsizlik-yeni-facialara-davetiye-cikariyor Erişim: 01.09.2025
TMMOB Makina Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi. (t.y.) Denetimsiz Lunaparklar Tehlike Saçıyor! Ne Yapılmalı? https://www.mmo.org.tr/istanbul/basin-aciklamasi/denetimsiz-lunaparklar-tehlike-saciyor-ne-yapilmali Erişim: 01.09.2025
TMMOB Makina Mühendisleri Odası Muayene Kuruluşu. (t.y.). Lunapark İncelemeleri http://www.mmomuayene.org/?page_id=382 Erişim: 01.09.2025
TMMOB Makina Mühendisleri Odası. (t.y.) Lunaparklarda Kamusal Periyodik Denetim Yapılmalıdır https://www.mmo.org.tr/merkez/basin-aciklamasi/lunaparklarda-kamusal-periyodik-denetim-yapilmalidir Erişim: 01.09.2025
Türkiye Haber Ajansı. (2012, 28 Haziran). Lunapark Kazası Can Aldı. https://www.turkiyehaberajansi.com/lunapark-kazasi-can-aldi/44337//lib/utils/common?utm_source=chatgpt.com Erişim: 21.08.2025
Woodcock, K. (2019). Global incidence of theme park and amusement ride accidents. Safety Science, 113, ss. 171-179.
Yeni Asır. (2011, 21 Haziran). Balıkesir'de lunapark kazası. https://www.yeniasir.com.tr/gundem/2011/06/21/balikesirde-lunapark-kazasi Erişim: 28.08.2025
(y.y.). (2011). Güncel: Lunapark ve Eğlence Alanlarında Gerçekleşen Ölümlü Kazalar Denetimsizliğin Boyutlarını Ortaya Koyuyor. Mühendis ve Makine Dergisi, 52 (619), ss. 25-26.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Eserin telif hakkı yazara aittir.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Dergide yayımlanan yazılara telif ücreti ödenmez. Yayımlanan yazıların telif hakları yazara/yazarlara aittir. Bununla birlikte, dergi, bilimsel içeriğe evrensel açık erişimin desteklenmesini ve geliştirilmesini gözetir. Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) Lisansına uygun olarak, bilimsel kaynak gösterme ve atıf yapma kurallarına uygun olmak şartıyla, dergide yayımlanan yazıların, ticari amaç haricinde kopyalanmasına, düzenlenmesine, dağıtılmasına ve yeniden kullanılmasına izin verir.
