Türkiye’de Adalet Bakanı Profili Üzerine Bir Araştırma (1920-2026)
DOI:
https://doi.org/10.65911/2ps47w48Anahtar Kelimeler:
Bakan Profili- Bakanlık- Adalet Bakanı- Adalet Bakanlığı- TürkiyeÖz
Adalet Bakanlığı, hukuk devletinin işlerliği, yargı teşkilatının yönetimi ve adalet hizmetlerinin sunumu açısından devlet örgütlenmesinin en kritik kurumlarından biridir. Bakanlık, bir yandan yargının kurumsal ihtiyaçlarının karşılanmasında ve adalet politikalarının oluşturulmasında merkezi bir rol üstlenirken, diğer yandan yürütme organı ile yargı arasındaki ilişkinin kesişim noktasında yer almaktadır.
Literatürde adalet bakanlığının araştırma konusu olarak incelendiği çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Türk idare tarihi alanındaki çalışmalarda, bakanlığın öncülleri olarak kabul edilebilecek kurumlara odaklanılmaktadır. Diğer çalışmalarda ise çeşitli faktörler arasındaki ilişkileri incelemek için adalet bakanlığı personeli veya hizmet sunum araçları örneklem olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte, mevcut çalışmalarda, adalet bakanı profilini inceleyen bir araştırma bulunmamaktadır. Söz konusu eksikliğin giderilmesi ve Türkiye’deki adalet bakanı profilinin incelenmesi çalışmanın amacını oluşturmaktadır.
Bu amaç doğrultusunda, 1920’den günümüze kadar geçen 106 yıllık süreçte adalet bakanı olarak görev yapan 74 bakanın yaş, cinsiyet, eğitim durumu, meslek, doğum yeri, görev süresi, diğer bakanlıklardaki bakanlık deneyimi ve atanma şeklini kapsayan bir veri seti oluşturulmuştur. Veri setinin frekans ve dağılım analizine dayanarak, Türkiye’deki adalet bakanı profiline ilişkin bulgulara ulaşılmıştır.
Çalışma, dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm; yürütme eliti veya bakan profilini konu edinen eserler ile özel olarak adalet bakanlarının konu edildiği çalışmalara değinen bir literatür özetini içermektedir. İkinci bölümde adalet bakanlığının Türkiye’deki tarihsel gelişimi iki alt başlıkta sunulmaktadır: Osmanlı Dönemi ve Milli Mücadele-Cumhuriyet Dönemi. Üçüncü bölümde ise araştırmanın amacı, yöntemi, örneklemi ve bulgularına yer verilmektedir. Sonuç bölümünde ise bulguların Türkiye’deki diğer bakanlıklara ait var olan verilerle ve Batı demokrasilerine ilişkin araştırmalarda ulaşılan bulgularla karşılaştırmalı bir değerlendirmesi yapılmıştır.
Referanslar
Blondel, J. (1987). Political Leadership: Towards a General Analysis. Sage.
Bozkurt, Ö. (2014). Bakanlık. İçinde Ö. Bozkurt, T. Ergun ve S. Sezen (Ed.), Kamu Yönetimi Sözlüğü (ss. 23-25). Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları.
Çolak, Ç. (2021). Türkiye’de İçişleri Bakanlığının Tarihsel Gelişimi ve İçişleri Bakanlarının Profili (1920-2020). Türk İdare Dergisi, (492). 141-172.
Çolak, Ç. (2022). Bakan. İçinde Y. Özkaya, V. Erat, F. İzci ve A. Duran (Ed.), Yönetim Bilimleri Ansiklopedisi (ss. 19-23). Nobel Yayıncılık.
Çolak, Ç. (2023). Türkiye’de Dışişleri Bakanlarının Profili. İçinde S. Güngör (Ed.), Uygulamada ve Teoride Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Tartışmaları (ss. 39-54). Yaz Yayınları.
Demirel, F. (2003). Adliye Nezâreti’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri (1876-1914). [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Demirel, F. (2007). Adliye Nezâreti’nin Teşkilat Tarihçesi. İçinde B. Arı ve S. Aslantaş (Ed.), Adalet Kitabı (ss. 254-267). Adalet Bakanlığı Yayınları.
Demirkol, Ö. (2023). 1923’ten 2018’e Türkiye’de Hükümet ve Bakanlıklar. Fiscaoeconomia, 7(1). 365-390.
Dinler, V. (2022). Osmanlı Devleti’nin Klasik Dönem İdari Yapısı ve İşleyişi. Telakki Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1). 11-44.
Dogan, M., ve Higley, J. (1998). Elites, Crises, and the Origins of Regimes. Rowman & Littlefield.
Dowding, K., ve Dumont, P. (Eds.) (2009). The Selection of Ministers in Europe: Hiring and Firing. Routledge.
Durna, İ. (2022). Adliye Vekâletine Geçiş Sürecinde Görevli Adliye Vekilleri, Politikalar ve İcraatlar (1920-1923). Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi, 3(1). 109-130.
Durna, İ., ve Türkmen İ. (2022). Türk Adli Teşkilatının Dönüşümü: Adliye Nezâreti’nden Adliye Vekâleti’ne Geçiş. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(2). 443-460.
Findley, C. V. (2014). Osmanlı İmparatorluğu’nda Bürokratik Reform: Babıâli 1789-1922 (E. Ertürk, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Hand, J. (2022). The Attorney-General, Politics and Logistics: A fork in the Road?. Legal Studies, 42(3). 425-445.
İpşirli, M. (1991). Babıâli. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C: 4, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi Yayınları, ss. 378-386.
Krook, M. L. (2010). Women’s Representation in Parliament: A Qualitative Comparative Analysis. Political Studies, 58(5). 886-908.
Martin, A. F. (2019). The Attorney General’s Role as Legal Advisor to the Legislature. UBC Law Review, 52(1). 201-230.
Mattozzi, A., ve Merlo, A. (2008). Political Careers or Career Politicians?. Journal of Public Economics, 92(3–4). 597-608.
Mayak, F. (2024). Meclis-i Mebusan’daki Adliye Nezâreti Bütçesi Görüşmeleri Çerçevesinde Osmanlı Adalet Sisteminin Durumu (1910-1912). Adalet Dergisi, (73). 557-589.
Mills, C. W. (1956). The Power Elite. Oxford University Press.
Murphy, M. (2022). The Attorney General, Politics, and the Public Interest: Contributions to an Evolving Constitutional Convention. Canadian Journal of Law and Society, 37(1). 1-20.
Ortaylı, İ. (2010). Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi. Cedit Neşriyat.
Özcan, H. A. (2024). Adalet Bakanlığı Bilişim Sistemi UYAP’ın İnsan Kaynakları Yönetimi Bilgi Sistemi Açısından İncelenmesi. Journal of International Banking Economy and Management Studies, 7(2). 1-35.
Özel, C. (2019). Adalet Bakanlığı. İçinde M. Altunok, H. Altunok, F. Bakırcı, F. G. Gedikkaya ve A. Aydın (Ed.), Türkiye Cumhuriyeti Bakanlıklar Tarihi (ss. 13-81). Türkiye İdari Araştırmalar Vakfı Yayınları.
Peters, B. G. (2010). The Politics of Bureaucracy: An Introduction to Comparative Public Administration. Routledge.
Tansel, B. (2021). Adalet Bakanlığı Personelinin Yaşam Doyumu, İş Doyumu ve Tükenmişlik Düzeyleri Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi. Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, 8(14). 51-66.
Terzi, M. A. (2015). Türk Devlet Geleneğinde Bürokrasi. Bilge Kültür Sanat Yayınları.
Tural, E. (2008). II. Meşrutiyet Dönemi’nde Adliye ve Mezâhip Nezâreti’nde Bürokratik Reform. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 57(2). 223-252.
Uçmaz, M. (2009). Türkiye’de Sayısal İmza (E-İmza) ve Adalet Bakanlığı’nda E-İmza Kullanımının Değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 9(2). 51-59.
Url (2025). https://www.biyografya.com/ (Erişim Tarihi: 23.06.2025).
Ünal, F., ve Kiraz, İ. (2016). Türkiye’de E-Devlet Uygulamalarının Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Etkinliği: Adalet Bakanlığı UYAP Bilişim Sistemi Örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (Afro-Avrasya Özel Sayısı), 437-450.
Yavuz, H. (1988). Adliye Nezâreti. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C: 1, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi Yayınları, ss. 389-390.
Yıkıcı, A. (2025). Türkiye’de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Kurumsal Dönüşümü ve 1920-2025 Döneminde Bakanların Profili. Türk İdare Dergisi, (502). 81-120.
Yücedoğru, R., ve Polat, S. (2023). Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Açılışından Günümüze Maliye Bakanlarının Profili. Vergi Dünyası Dergisi, 43(508). 6-21.
Zürcher, E. J. (2014). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi (Y. Saner, Çev.). İletişim Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Eserin telif hakkı yazara aittir.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Dergide yayımlanan yazılara telif ücreti ödenmez. Yayımlanan yazıların telif hakları yazara/yazarlara aittir. Bununla birlikte, dergi, bilimsel içeriğe evrensel açık erişimin desteklenmesini ve geliştirilmesini gözetir. Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) Lisansına uygun olarak, bilimsel kaynak gösterme ve atıf yapma kurallarına uygun olmak şartıyla, dergide yayımlanan yazıların, ticari amaç haricinde kopyalanmasına, düzenlenmesine, dağıtılmasına ve yeniden kullanılmasına izin verir.
