Arazi Düzenlemeleri ve Afet Yönetim Planlarının Entegrasyonu: Kamusal Kaynak Optimizasyonu Üzerine Bir Değerlendirme
DOI:
https://doi.org/10.65911/pcqebj12Anahtar Kelimeler:
Afet Yönetimi- Arazi Düzenlemesi- Afet Planları- Bütünleşik Plan- Risk Azaltma StratejileriÖz
Afetler yalnızca can ve mal kayıplarına neden olmakla kalmamakta, aynı zamanda kamu bütçesi üzerinde uzun vadeli yükler oluşturmaktadır. Özellikle yıkıcı depremler sonrasında konutlar, kamu binaları, ulaşım, enerji ve eğitim altyapılarında meydana gelen hasarlar, kamu kaynaklarının önemli bir bölümünün yeniden inşa ve iyileştirme faaliyetlerine yönlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle afet yönetiminde yalnızca müdahale kapasitesinin artırılması yeterli olmayıp, afet öncesinde riskleri azaltan planlama yaklaşımlarının geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, arsa ve arazi düzenlemeleri ile afet yönetim planlarının bütünleşik biçimde ele alınması hem risklerin azaltılması hem de afet sonrası kamusal maliyetlerin sınırlandırılması açısından stratejik bir araç olarak değerlendirilmektedir.
Bu çalışma, afet yönetim planlarının arazi düzenlemeleriyle entegrasyonunun kamu kaynaklarının etkin kullanımına katkılarını incelemektedir. Araştırmada, afet öncesi alınan önleyici tedbirlerin afet sonrası kamu harcamalarına etkileri değerlendirilmiş; ABD’deki 1994 Northridge Depremi ve Tayvan’daki 1999 Chi-Chi Depremi örneklerinden yararlanılarak arazi düzenlemelerinin risk azaltma ve dayanıklılık oluşturmadaki rolü analiz edilmiştir. Ayrıca Türkiye ve Japonya örnekleri üzerinden hukuki altyapı ve planlama sistemleri karşılaştırılmıştır.
Araştırma, nitel yöntemlerden doküman analizine dayanmaktadır. Şehircilik mevzuatı, afet yönetim planları, ulusal politika belgeleri ve uluslararası afet risk azaltma çerçeveleri incelenmiştir. Bulgular, Sendai Afet Risklerinin Azaltılması Çerçevesi ile en güçlü uyumun 3194 sayılı İmar Kanunu ve 6306 sayılı Kanun tarafından sağlandığını göstermektedir. Buna karşılık, 7221 sayılı CBS Kanunu, TARAP ve TASİP orta düzeyde uyum sergilerken, TAMP’ın arazi düzenlemeleriyle ilişkisinin daha sınırlı olduğu belirlenmiştir.
Sonuç olarak çalışma, afet maliyetlerinin azaltılmasında müdahale odaklı yaklaşımların tek başına yeterli olmadığını ortaya koymaktadır. Afet planlarıyla entegre edilmiş arazi düzenlemeleri ve CBS tabanlı bütünleşik planlama uygulamaları, hem afetlere karşı dirençli yerleşimlerin oluşturulmasına hem de kamu kaynaklarının sürdürülebilir ve etkin yönetimine önemli katkılar sağlayacaktır.
Referanslar
Artantaş, E. ve Gürsoy, H. (2024). Şiddetli deprem ve ekonomik gelişmelere yönelik stratejiler ve Türkiye'nin deprem deneyimlerinden çıkarılacak sorunlar, Kahramanmaraş ve Gölcük depremleri örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 192-214. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1331580
Aşikoğlu Şahin, G. (2009). Kentsel Afet Risklerine Yönelik Zarar Azaltma Stratejilerinin Geliştirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. https://acikerisim.deu.edu.tr/handle/20.500.12397/9249, Erişim: 19.08.2025.
CBS. (2020, 20 Şubat). Coğrafi Bilgi Sistemleri ile bazı kanunlarda değişiklik yapılması hakkında kanun [Kanun No. 7221]. Resmî Gazete, 31045.
Çağdaş, V., ve Linke, H. J. (2019). Almanya’da Arazi Düzenlemesi. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 6(2), 96-114. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/846390, Erişim: 11.07.2025.
Elmacı, O. (2025). Türkiye’de Şirket Kapitalizmi: Kamusal Varlıkların Sermaye Birikim Rejimine Devri Üzerine Eleştirel Bir İnceleme. https://portal.dpu.edu.tr/orhan.elmaci/makale_oku/1096/turkiyede-sirket-kapitalizmi-kamusal-varliklarin-sermaye-birikim-rejimine-devri-uzerine-elestirel-bir-inceleme, Erişim: 26.08.2025
Ergünay, O. (2007). Türkiye’nin afet profili. TMMOB afet sempozyumu bildiriler kitabı, 5(7), 1-14. https://www.academia.edu/download/32659844/Turkiyenin_afet_profili.pdf, Erişim: 02.09.2025
Eyidoğan, H. (2018). Afet ve Acil Durum Yönetimi Örgütlenmesi ve Afet Risklerimizin Değerlendirilmesi. Sosyal Demokrat Dergi, (87-88). https://www.sosyaldemokratdergi.org/haluk-eyidogan-afet-ve-acil-durum-yonetimi-orgutlenmesi-ve-afet-risklerimizin-degerlendirilmesi, Erişim: 16.07.2025.
Galioğlu, Y., ve Özlüer, F. (2012). Afet Yönetimi ve Politik: Depremlerin Altında Kalmak. Ekososyalist Dergisi, (2). https://www.peyzajmimoda.org.tr/icerik/afet-yonetimi-ve-politik-depremlerin-altinda-kalmak-4228, Erişim: 06.06.2025
Göver, İ. H. Türkiye ve Japonya’nın Deprem Gerçekliği: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 278-323. https://doi.org/10.56720/mevzu.1319896
Gür Türkdoğan, T. (2024). Afet ve Risk Yönetiminde Blokzincir Teknolojisinin Uygulanabilirliği Üzerine Bir Değerlendirme. Atlas Journal, 10(53), 23-40.
Japanese Law Translation. (t.y.). Disaster Countermeasures Basic Act. https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/view/4171#je_ch3at9, Erişim: 01.03.2026.
Kadıoğlu, M., ve Özdemir, E. (2008). Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri. JICA Türkiye Ofisi Yayın No: 2. İsmet Matbaacılık. https://www.researchgate.net/profile/Mikdat_Kadioglu/publication/258108841_AFET_ZARARLARINI_AZALTMANIN_TEMEL_ILKELERI/links/02e7e526fa88ae4623000000/AFET-ZARARLARINI-AZALTMANIN-TEMEL-ILKELERI.pdf, Erişim: 14.07.2025.
Küçükyağcı, T. (2024). Afetle mücadelede yerel yönetimlerin rolü ve etkisi: Japonya-Türkiye karşılaştırması. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 14(Türkiye-Japonya İlişkileri 100. Yıl Özel Sayısı), 237-255. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1523658,
Kılıç, C. ve Meçik, O. (2025)., II. Uluslararası Kamu Yönetimi Kongresi Bildiri Özetleri Kitabı. Kamu Yönetimi Derneği.
Mileti, D. S. (1999). Disasters by Design: A Reassessment of Natural Hazards in the United States. Joseph Henry Press. https://books.google.com/books?hl=tr&lr=&id=NQtSAgAAQBAJ, Erişim: 18.05.2025.
Niğde Ömer Halisdemir Afet Eğitim ve Yönetimi Uygulama ve Araştırma Merkezi (2023), Afet Eğitimi ve Yönetimi Uygulama ve Araştırma Merkezi, Depremlerin Büyüklüğü ve Şiddeti, En Son Güncelleme: 2023 https://www.ohu.edu.tr/ohuafet/sayfa/depremlerin-buyuklugu-ve-siddeti, Erişim Tarihi: 02.04.2026
OECD. (2021). Financial Management of Catastrophe Risks. OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2021/11/financial-management-of-catastrophe-risks_413d99f6/92106475-en.pdf, Erişim: 04.05.2025.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, RG: 03.07.2017/30113. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23722&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Sağlam, S. (2006). Türkiye’de İç Göç Olgusu ve Kentleşme. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) (5), 33-44. https://dergipark.org.tr/en/pub/turkiyat/issue/16667/330762, Erişim:17.07.2025
UNİSDR (2015), Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi Belgesi, UCLG-MEWA, https://uclg-mewa.org/sendai-afet-risk-azaltma-cercevesi-2015-2030/, Erişim Tarihi: 01.04.2026
T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı, (2023) 2023 Yılı Genel Faaliyet Raporu, Erişim Adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/06/2023-Yili-Genel-Faaliyet-Raporu.pdf, Erişim:23.07.2025
Sayıştay. (2021). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Denetim Raporu. T.C. Sayıştay Başkanlığı. https://www.sp.gov.tr/upload/xSPRapor/files/XOkYy%2BAFAD_21_FR.pdf, Erişim: 24.08.2025.
Tahtalı, M. B. (2012). Türk İmar Hukukunda Düzenleme Ortaklık Payı Uygulaması, Akdeniz Üniversitesi. http://acikerisim.akdeniz.edu.tr/handle/123456789/2263, Erişim: 12.08.2025.
TAMP. (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani, Erişim: 15.09.2025.
TARP. (2022). Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP). https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-risk-azaltma-plani-tarap, Erişim: 19.09.2025.
TASİP. (2025). Türkiye Afet Sonrası İyileştirme Planı (TASİP). https://afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TASIP/23052025-TASIP.pdf Erişim: 01.05.2026.
TBMM. (2023). Deprem Araştırma Komisyonu Raporu. Türkiye Büyük Millet Meclisi. https://downloads.ctfassets.net/dq9b2d58kdrp/1lsNnDpzg2mqZAmTMAnnUH/2ce5ba429dda2c2f2f3bcccea2e83292/Deprem_Ara_t_rma_Komisyon_Raporu_2023.pdf, Erişim: 23.09.2025.
Türk, Ş. Ş., ve Ünal, Y. (2003). Arazi ve Arsa Düzenlemesi Metoduna İlişkin Olumsuz Önyargı. İTÜ Dergisi/A, 2(1). http://itudergi.itu.edu.tr/index.php/itudergisi_a/article/view/1001, Erişim: 25.09.2025.
Türk Kızılay Derneği Tüzüğü, RG: 27.04.2022/31822. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/04/20220427-11.pdf
Trading Economics. (2025). Turkey Interest Rate. https://tr.tradingeconomics.com/turkey/interest-rate, Erişim: 27.09.2025.
UMKE. (2003). Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi Birimi. https://ashgmafetacildb.saglik.gov.tr/TR-80255/ulusal-medikal-kurtarma-ekibi-birimi-umke.html, Erişim: 01.09.2025.
Yılmaz, C. (2024). Afet Sonrası Yeniden Yapılanmada İş Birliğine Dayalı Stratejik Mekânsal Plan Model Önerisi: Hatay Örneği [Doktora tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi. https://acikerisim.msgsu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.14124/6923, Erişim: 01.092025.
Wu, J. Y., ve Lindell, M. K. (2004). Housing Reconstruction After Two Major Earthquakes: The 1994 Northridge Earthquake in the United States and the 1999 Chi-Chi Earthquake in Taiwan. Disasters, 28(1), 63-81. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.0361-3666.2004.00243.x, Erişim: 16.07.2025.
Yomralıoğlu, T. (2021). Arazi Yönetimi [Yayınlanmamış ders notları]. Geomatik Mühendisliği Bölümü, İstanbul Teknik Üniversitesi. https://www.tahsinhoca.net/yayinlar, Erişim: 14.07.2025.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Eserin telif hakkı yazara aittir.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Dergide yayımlanan yazılara telif ücreti ödenmez. Yayımlanan yazıların telif hakları yazara/yazarlara aittir. Bununla birlikte, dergi, bilimsel içeriğe evrensel açık erişimin desteklenmesini ve geliştirilmesini gözetir. Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) Lisansına uygun olarak, bilimsel kaynak gösterme ve atıf yapma kurallarına uygun olmak şartıyla, dergide yayımlanan yazıların, ticari amaç haricinde kopyalanmasına, düzenlenmesine, dağıtılmasına ve yeniden kullanılmasına izin verir.
